Januaro 2012

Dum la malfermo de ekspozicio en Płock mi renkontis la konatulon, artiston grafikiston, kiu de tempo al tempo faras ankaŭ librojn. Mi aprezas tion kion li faras pro specifa pureco kaj delikateco. Ankaŭ la prezentita libro estis tia. Kaj kiel kutime ĝi enhavis neniujn vortojn krom la titolo. Li ankaŭ kun intereso rigardis miajn lastajn librojn, ja ni renkontas neofte, unu fojon kelkjare. Mi diris al li, ke lastatempe mi denove desegnas kaj skizas sufiĉe multe, kvankam ne tiom multe kiom mi volus, ĉefe pejzaĝojn, kaj la sekva mia libro enhavos same multe da desegnaĵoj kaj da teksto, ĝis fine mi faros libron kiu enhavos nur desegnaĵojn, sed kun titoloj haikuecaj. Tiam li iom ŝerce memorigis al mi, ke antaŭ multaj jaroj, rigardante la ekspozicion de liaj artaĵoj mi konstatis, eble eĉ iom mokece, ke libro senteksta ne estas libro.... Nu, vere. Estis tiele.... Sed temus pri desegnado iom alia, iom precipa, speciala, tia kia estus samkiel verkado-skribado. Desegnado kiu estus skribado. Desegnaĵo kiu estus teksto. Por ke la priskribita kaj desegnita vidaĵoj trafenestraj ne diferencu, ne malsamu, sed samu....
Sed nun la sekva libro kiun mi faros estos la mapo. La mapo desegnita-skribita, ja tiaj estas mapoj. Foje paĝoj-mapoj aperis en miaj libroj. Tamen mi ĉiam revis pri la libro-mapo. Probable ĝi estos titolita Plateco laŭdata aŭ Flati platon.

Decembro 2011 – Januaro 2012

Ĉiu mia libro havas sian komencon en iu antaŭa mia libro. Iu vorto, frazo, penso, paĝo aŭ eĉ unu litero, povas esti la ĝermo de iu nova libro. Poste la ĝermo, la burĝono, kreskas, rapide aŭ malrapide, disvolviĝas. Iufoje ne kreskas, sed nur dormas, akumulas fortojn kaj energion, maturiĝas. Poste surprize eksplodas, ekfloras kaj jen estas nova libro – simile al iuspecaj vegetaloj kiuj atendas kaŝitaj sub la tersurfaco ĝis incendio forigos ĉiujn aliajn surterajn vegetalojn kaj tiam ili kreskas furioze por fari ĉiujn taskojn antaŭ ol novaj vegetaloj surteraj alvenos tien, portitaj vente aŭ en birdaj ventroj, por ankoraŭfoje kolonii la fekundan brulaĵejon..... Ebriiĝinte je tiu ĉi alloga komparo mi tamen devas sobriĝi tuj kaj demandi jene: kaj el kia burĝono elkreskis mia unua libro? Spite supozoj la respondo estas facilega: el diversegaj kaj abundegaj tekstoj primaraj, originaj, kiuj neniam libriĝis, kiuj travivis aŭ ne en malnovaj kajeroj kaj tajpaĵoj, tamen povas montriĝi, ke la teksto en kiu ekaperis ĝuste tiu ĉi vorto aŭ frazo aŭ penso-ĝermo, pereis, same kiel pereis, foriĝis antaŭ mallonge la vortoj kaj frazoj elparolitaj, kiuj ja sendube estis antaŭaj rilate al tiuj skribitaj-printitaj – tamen oni ne povas ekskludi ankaŭ tion, ke pli grava ol ili estis iu desegnaĵo aĉa farita pere de la mano mallerta.
Se vere estas tiele, tiam mia nova libro ne estas mia, ĉar ĝi havas komencon en neniu el miaj antaŭaj libroj. Jen finfine la escepto kiu pruvas la regulon. Tiu ĉi libro aperis tute neatendite. Fulme. De ekstere. Ne estis supozata. Ne estis planata. Ne havis sian ĝermon, nek iun ajn grajnon maturiĝan ene de mi, akumulantan energion kaj atendanta pacience al sia momento. Mi neniam pensis pri tiu kaj tia ĉi libro. Iun tagon mi ekvidis sur la ekrano de mia komputilo skizojn, sumi-e pentraĵojn inkajn faritajn de Venantiuso. Ili prezentis homojn dancantajn.... Interese, nun mi ne scipovus ekspliki kial mi ekvidis ĝuste tiujn pentraĵojn, kial el dekoj da venantiusaj desegnaĵoj-pentraĵoj surekraniĝis ĝuste tiuj ĉi. Ne suspekteblas, ke tio estis la rezulto de ies kompleksaj intrigoj. Tio ne estis ankaŭ la rezulto de nia renkontiĝo, kiu okazis antaŭ kelkaj jaroj, daŭris kelkajn horojn, kaj dum kiu ni tutcerte ne diskutis pri danco, baleto kaj butoo. Probable serĉi la solvon de tiu ĉi enigmo povus esti la temo de vere alloga libro, spionromano, da kiu vendeblus miloj, ne nur kelkaj mane faritaj, ekzempleroj.... Tamen mi ni okupos pri tiu ĉi enigmo, ĉar iuj multe pli fascinaj aferoj kaj problemoj atendas min.
Do, mi ekvidis la inkajn pentraĵojn, kaj iom poste en mia kapo troviĝis preta la nova libro. CorrespondAnce. Pri menso-korpo korespondo. Pri menso-korpo rilato. Pri teksto-bildo rilato. Pri tio kiel la menso dancas kun la korpo. Pri tio kiel la teksto dancas kun la bildo. Ĝi aspektontus tiele: unue la teksto estas klare distingebla kaj rekonebla kiel teksto, kaj bildo (pentraĵo) kiel bildo (pentraĵo). Je ĉiu sekva paĝo la distingo estas pli kaj pli duba – la teksto pli kaj pli multe similas al la desegnaĵo, dum la desegnaĵo pli kaj pli multe transformiĝas en la tekston ĝis fine ili tute kaj plene mergiĝas, unuiĝas. Tiele estontus, sed tiele ne estas. Tio signifas, tiele estas nur parte. Aŭ kiel kutime mi ne sukcesis. Kio sendube pruvas, ke la libro estas mia. Tio signifas ankaŭ, ke jena libro iĝas la sekva ĝermo de aliaj novaj libroj. Interese, de kiaj.

Venantiuso Pinto estas barata artisto kiu loĝas en Novjorko. Mi volus esprimi mian egan dankemon pro lia talento kaj pro granda malfermeco de lia kapo kaj koro.

Septembro 2011

Finfine okazis tio, kio povis kaj devis okazi antaŭ longe. Finfine mi povas esti fiera kaj vere kontenta. Pro tio, ke finfine iu volis kaj provis ŝteli miajn librojn. Verŝajne mi fierus pli, se la ŝtelo montriĝus sukceso, ĉar temis nur pri Malsignoj vojaj kaj Traktato paĝeografia, aŭ la libroj kiuj povas esti produktitaj sufiĉe facile do la bedaŭro pro ilia perdo sendube ne superus la senton de kontentigo. Ĉio okazis dum la ekspozicio enkadre de kelktaga konfrontaĵo de artoj variaj en iu kulturejo. La libroj estis trovitaj en la najbara ĉambro (de buroa-kluba karaktero). Portis ilin tie du junaj personoj, partoprenantoj de la festivaleto, kiuj konstatis ke "volis legi librojn en iu pli silenta kaj trankvila loko"; tamen ili ne diris, ke intencis reporti librojn tien el kie tiujn forprenis – kion do ili intencis fari poste? Mi ne scias. Estas malfacile supozi, ke ili volus detrui la librojn, dispecetigi kaj forbruli. Pli probabla estas tio, ke poste ili portus tiujn en iun "eĉ pli silentan kaj trankvilan lokon", por finlegi tiujn. Tamen jen nur la supozoj. Nu, sufiĉe plezuraj.

Majo 2011

Oni diras, ke la historio ŝatas ripetiĝi. Eble ĝi ŝatas, sed ĝi ne ripetiĝas. La dua ekzemplero de NOrWAY TO KVIKAKO alvenis tien, kien ĝi estus alvenonta. Restos la mistero kial du semajnojn post la unua, se ili estis senditaj sammomente. Eble iu iam verkos pri tio iun libron.... Eble mi?

Aprilo 20011

Jam unu jaro pasis de kiam mi blogis lastatempe. El tiu ĉi simpla fakto oni povus konkludi vere ne simple, eĉ komplike. Ekzemple, ke jena blogo (se ĝi estas blogo – la uzita nomo "blogo" tute ne certigas nin, ke tio kio estas tiele nomita estas ĝuste la blogo; nomoj estas ege trompemaj) apartenas al la plej tedaj, malinteresaj kaj aĉaj blogoj. Tamen oni ne devus atendi, ke ĝi ne estu teda, ĉar la vivo de libroj ne apartenas al la vivoj interesaj. La plimultego de libroj pasigas la plimultegon de siaj vivoj starante surbrete tute senmove. Eĉ la procezo de naskiĝado de libro (kvankam mem ege fascina – la pograda, pena materialigado de tio, kio estis la nebulo de malklaraj pensoj kaj vizioj en la kapo de verkisto) estas teda; se iu volus honeste filmi la historion rakontantan naskiĝadon de libro, tiam dum naŭdek dudekonoj de la filmo ni estus rigardantaj sur ekrano nur la verkiston kiu skribas; nu, li povus fari ankaŭ ion alian, ian pli draman agon, ekzemple telefoni aŭ drinki varmegan teon, aŭ li ekkoleriĝus aŭ raviĝus, tamen antaŭ ĉio li estus tajpanta aŭ skribaĉanta ion en la kajero, depende de liaj kutimoj, necesoj, devoj. Bedaŭrinde, libroj ne verkiĝas mem, kaj la kvanto da literoj kaj da vortoj el ili komponitaj necesa por krei unu mezdikan libron estas ege granda. Kaj aldonu redaktadon, projektadon, komponadon de teksto surpaĝe... nu, pli bone forgesu tion...
Tamen de tempo al tempo okazas fluktuaĵoj tute neeksplikeblaj. Pro tio, ke ili okazas vere maloftege (multe malpli oftege ol mi blogas), oni devas mencii ilin same maloftege – kompreneble, estas tute alie, ĉar ŝajnas al homoj, ke ĝuste tiuj fluktuaĵoj estas gravaj, ke ĝuste ili faras historion kaj pro tio meritas priskribadon. Plie. Ĝuste el tiaj okazaĵoj oni konstruas domegojn neimageblajn (kompreneble por la homo pensanta – do ĉu imagado ne estas pensado? - jen interesega demando) kaj kompare al ili la kartludaj dometoj ŝajnas solidaj kiel la egiptaj piramidoj; kaj tiaj konstruaĵoj estas pli daŭremaj ol la piramidoj – ŝokas tio, ĉu ne? tamen tio estas tre logika kaj facilege klarigebla – certege, ne nur tial, ke ilin ne skurĝas sablaj vipoj de dezertaj ventoj...
Kaj jen unu el tiaj okazaĵoj.
Post ege tedan kaj penan, kiel kutime, sed ankaŭ fascinan, ankaŭ kiel kutime, procezo de kreado, mi finfine faris kelkajn ekzemplerojn de la tute nova libro NOrWAY TO KVIKAKO. Ĉar mi promesis sendi la libron tien, kie naskiĝis la ideo de tiu ĉi libro (sed ne al la loko kiun la libro priskribas kaj pridesegnas, ĉar tiu loko troviĝas ie alie – plej probable nenie – ĉu iu loko povas troviĝi nenie? jen alia interesega demando) aŭ al Mundal en Fjaerland en Norvegio, mi tion faris. Mi decidis sendi du ekzemplerojn. Mi metis ilin en la samajn kovertojn, skribis la saman adreson per la sama skribilo, pagis la saman monsumon, gluis la samajn poŝtmarkojn. Mi ne scias, ĉu la leteroj estis pristampitaj samloke – pri tio mi ne atentis, kvankam mi devus, ĉar tio povus esti la kaŭzo de postaj okazaĵoj. Kaj tiaj ĝemelaj leteroj ekflugis-ekveturis norden. (Kial mi sendis la librojn malkune? Mi ne scias. Problemoj financaj sendube ne estis plej gravaj kaj decidemaj, kvankam oni informis min, ke sendante la librojn kune, kiel pakaĵo, mi pagos iom pli, kio poste montriĝos ne vero – ĉu tio pruvus, ke oni volis misgvidi min? prefere ne, ĉar ĝuste de la komenco mi intencis sendi la librojn duletere.) Mi supozis kaj atendis, ke senditaj en la sama momento, miaj libroj alvenos al Mundal ankaŭ kune, se ne en la sama minuto, do almenaŭ en la sama tago. Kiam post kelkaj tagoj mi ricevis la informon, ke alvenis nur unu libro, mi tuj rememoris la historion de antaŭ kvin-ses jaroj.
Tiam mi ankaŭ sendis du librojn (du "Stratojn") pakitajn idente kaj idente adresitajn, sed al alia lando. Alvenis nur unu. Ĉar la libroj estis aĉetitaj kaj pagitaj, mi sendis la trian ekzempleron por anstataŭigi la perditan – la adresato ricevis ĝin senprobleme. Mia mirego estis vere treega, kiam post kelkaj semajnoj la perditan ekzempleron alportis al mia hejmo la vilaĝa leteristo. Li ne povis klarigi kial la libro revenis. Neniu poŝtisto povis klarigi tion – ĉio aspektis kvazaŭ iu (plej probable ankaŭ poŝtisto) ekvidinte la ĝemelajn leterojn, konstatis ke la sendanto eraris, ke unu letero vere sufiĉos... Ĉu la historio ripetiĝos? Ni vidu. Nun mi devas sendi la trian libron al Mundal. Eble tio estas nepra kondiĉo, por ke la libro perdita revenu hejmen. Kaj kio nun okazas je ĝi? Ĝi flugas ie? Veturas? Naĝas? Fluas? Kuŝas en la magazeno atendante la savon? Iu estas ĝin leganta?... Aŭ eble mi devus dissendi ankaŭ la leteron "kaptordonan"? Unu el miaj libroj forfuĝis. Nenien. Se iu-ajn vidis ĝin, bonvolu sendi al mi la mesaĝon.

Aprilo / Majo 2010

Iom tro poste, sed ankaŭ iom kontentige, mi volus anonci, ke Hasa Rapasa ricevis neniun premion, eĉ ne estis honore menciita je la 50a konkurso por la plej bela libro de la jaro kiun organizis PTWK. Priparolante la rezultojn de la konkurso dum la renkonto kun aŭtoroj, artistoj kaj eldonistoj, la juĝantaro diris, ke ili tute ne komprenis pri kio temas enkaze de nia libro kaj kial ĝi aspektas tiel bizarege. Ni diris, ke la juĝantaro devus tralegi la libron kaj tiom ĉio estus klara, sed la juĝantaro respondis, ke ili ne legas librojn partoprenantajn la konkurson. Do, iuj ajn plua konversacio kaj provoj klarigi la principojn de magia-kaj-bizara geometrio (la libro havas formon de trapezo kvinangula) estis tute sensencaj.
Io interesega: parolante pri la libro kiu prezentis la unikan kolekton de koloraj fotoj montrantaj la judan getton dum la dua mondmilito, la juĝantaro eksplikis, ke la libro estis nur menciita kaj ne premiita, ĉar la fotoj estis faritaj de iu Germano kaj Judoj sur la fotoj ridetas.

Decembro 2009

Mi rimarkis, ke miaj libroj transformiĝas vere surprize. Sendube iuj transformiĝoj estas rezultoj de kondiĉoj teknikaj – mi uzas pli bonajn maŝinojn kiuj estas pli lertaj ol l'antaŭaj. Ankaŭ mi mem estas pli lerta, almenaŭ tion mi esperas.
Jen la libro, kiu ekhavis la formon de kalendaro. Antaŭe ĝi estis sabhorloĝa dukodekso kaj komence ĝi estis la monstra, preskaŭ maluzebla leporelo (ĉar 365 folioj kunigitaj akordione jen io vere monstre maluzebla) – sed tio kio estas la plej grava restis netuŝita: la strukturo... divido je partoj nokta kaj taga... kvanto da paĝoj kaj aranĝo de ĉiu paĝo... ĉiuj rakontoj kiujn ĝi enhavas..... Kaj jen alia libro: komence ĝi estis nur aro de lozaj, rektangulaj paperfolioj, poste ĝi estis kvadrata triangulo, nun ĝi estas kvinangula trapezo – sed tio kio estas la plej grava restis netuŝita: la strukturo... iu mistera, magia geometrio... ĉiuj rakontoj kiujn ĝi enhavas, kvankam la paĝoj estis aranĝitaj denove, tamen ĉiu paĝo estas puzlo kunmetita iom alie, sed el la samaj pecoj..... Ĉu ili estas la samaj libroj aŭ eble la aliaj? Eble ili nur ŝanĝas vestojn? Aŭ ili metamorfoziĝas? Unue ili estis larvoj, poste pupoj, nun estas imagaoj, papilioj? ..... Daŭre la sensolva problemo de identeco turmentanta ĉiun estaĵon: ĉiutage mi iĝas iu alia, sed mi daŭre estas mi mem ...... Kaj iuj libroj tute ne transformiĝas, nenio en ili estis ŝanĝita. Ĉu ili naskiĝis jam maljunaj? maljunaj kaj maturaj? Tuj forflugis el miaj kapo kaj manoj paperaj papilioj?

Novembro 2009

Septembro 2009

Mi ne verkis longe. Tio povas signifi, ke nenio interesa kaj priskribinda okazis en la sekreta vivo de miaj libroj, aŭ okazis tiom multe, ke mi ne havis tempon noti ion ajn. Aŭ ambaŭ. Aŭ nek tio nek alio.
La unuan de Aprilo 2009 Krystyna registris LIBERATORIUM kiel normalan eldonejon. Superba dato. Koincido nekredebla. Ja fondi eldonejon ĝuste ĉi tie kaj ĝuste ĉi tiam, jen vera folaĵo. Kaj eble frenezado estas la ĝusta metodo. Nu, el nia vidpunkto nenion folan kaj frenezan ni faris. Simple kelkaj aferoj estos ordigitaj kaj kelkaj aliaj kaosigitaj. La libroj ricevos ISBN numerojn. Novaj, belaj maŝinoj aĉetitaj dank' al eta subvencio de Eŭropa Unio permesos al ni printi pli rapide, pli bone kaj malpli koste, kaj tiam la libroj fine havos vere prudentajn prezojn, kelkfoje malpli altajn ol antaŭe, kvankam esperi ke homoj komencos aĉeti ion kion ili tute ne bezonas estas pura stulteco kaj frenezeco. Tuta verkejo kaj biblioteko estos translokigitaj subtegmenten, kaj la salono teretaĝe denove estos salono. Nia retejo estos renovigita.... Krome nenio ŝanĝos sin. La libroj daŭre estos folaj labirintoj, estos tiaj kiaj ili estas en miaj vizioj kaj sonĝoj, kiajn mi ilin imagas, ne tiaj kiajn homoj volus legi – escepte nur se homoj volus, ke miaj libroj estus ĝuste tiaj kiaj ili estas en miaj revoj, vizioj kaj sonĝoj ..... Nu, neniel mi helpos tion. La mondo estas tia kia ĝi estas, ne tia kian homoj imagas kaj volas, ke ĝi estu. Miaj libroj estas en la sama situacio. Ne povas esti alie, ĉar miaj libroj estas nur sekvaj partoj de MALPRISKRIBAĴO DE LA MONDO, kaj malpriskribaĵo ne estas ordinara priskribaĵo – malpriskribaĵo jen esti kiel tio kio estu priskribita .....

Oktobro 2008

Mi trovis mian unuan libron. Eble mi ne devus nomi tiun verkaĵon "libro", sed mi ne scias kiun vorton uzi. Probable mi ne devus uzi ankaŭ la vorton "verkaĵo". "Teksto" ankaŭ ne kongruas, ĉar ĝi estas io pli ol nur teksto (kaj estontis eĉ multe pli). Tio estas rakonto pri tempofluo, eble ankaŭ pri vojaĝado, do dudek kelkaj paĝoj de tajpaĵo estis kunigitaj ne flanke sed supre, same kiel kalendaro vanda. Ne nur tial, ke tia formo metaforis kaj rememorigis la forpasado de tempo – ankaŭ pro tio, ke la teksto fluas alie, multe pli glate kaj kviete, kiam okuloj ne devas salti de la subo de tralegita paĝo al la supro de paĝo tralegota, dum turnante la folion flanken oni brutale rompas tekstolinion. Mi faris tion tute spontane, intuicie: se la vivo fluas kaj la tempo fluas, tiam la rakonto devus flui ...... Tial mi ankaŭ malebenigis la maldekstran marĝenon – por ke la teksto estu kvazaŭ akvo en la rivereto – ambaŭ bordojn kovrontis desegnaĵoj, sed mia frato desegnis nenion, do ili estas nun bordoj nudaj. Li konstatis, ke li povas desegni nur kiam gvidas lin lia mano – iu mendo (kaj mia peto ankaŭ estis speco de mendo) detruas tian delikatan rilaton, tiam li devas gvidi lian manon kaj tio la manon paralizas. Mi komprenas tion tre bone, do mi ne insistis ....... Kaj ĉio ĉi estis okazanta aŭtune en la jaro 1976.

TIO estis prezentita al mia onklino kiu VERKIS. Ŝi jam eldonis la malgrandan kolekton de rakontoj. La onklino tralegis TION kaj konstatis, ke ŝi ne scias kiel TION pritaksi, ĉar ne scias kio TIO estas. Se ŝi scius kio TIO estas, tiam ŝi ankaŭ scius kiel TION pritaksi. Ekzemple, se TIO estus la eseo, tiam oni devus uzi la kriteriojn kutime uzataj por kritiki eseojn – jen ĉio. Bedaŭrinde mi ne povis helpi mian onklinon, ĉar mi ankaŭ ne sciis kio TIO estis. Nun mi ankaŭ ne scias kaj verkante la veron tio min ne interesas. Kio TIO estas ĉiu vidas. TIO estas tio kio TIO estas – jen ĉio ....... Probable nun mi ne ekkuraĝos tralegi TION. Kvankam povas okazi, ke TIO estas ĝuste tio kion mi uzos por iu estonta libro: iu malnova teksto lokita meze de sufiĉe granda paĝo – ĉirkaŭe larĝaj marĝenoj kie mi verkos diversajn komentojn – la komentojn estus, almenaŭ iomete, kvazaŭ arbustaroj ĉebordaj kiujn ne desegnis mia frato, plenaj de fantaziaj estaĵoj kaj bestoj - - mi-maljuna legas ION kion verkis mi-juna - - - - do iu alia ol mi-nuna – mi-maljuna kaj mi-juna ne estas la samaj personoj, ĉu ne? - - - aŭ ĉu jes? - - - - - -

Oktobro 2008

Krosno. La Biblioteko Publika. Mi montras, prezentas, klarigas, eksplikas, rakontas. La librojn kaj hipertekstojn. Preskaŭ du horojn. Prefere mi ne vidas simptomojn de laciĝo kaj enuo ĉe kelkdek personoj, ĉefe laboristoj de diversaj bibliotekoj (probable). Fascinaj estas viaj libroj, sed kiel oni katalogu ilin? - diras poste la direktoro. Sed ĝuste tiaj aĵoj faras la vivon de bibliotekisto fascinan, ĉu ne? - diras poste mi.

Septembro 2008

Płock. La Galerio de Arto. Mi montras Malsignojn vojajn. Nenion alian mi povas montri, ĉar ĉiuj miaj libroj estas malliberigitaj en la ĉambro kun duontravideblaj blankaj vandoj. Ni printis la malsignojn pollingvajn per la desegnilo kaj nun ili estas preskaŭ samgrandaj kiel normalaj signoj vojaj. Ili pendas vice. Imitas vojon (mi volis, ke ili imitu urbeton, sed ne estis sufiĉe da loko je la interetaĝo). Aŭ eble ili ne imitas. Ĉe la fino de tiu falsa-ne-falsa vojo, ĉevande, troviĝas la seĝo kaj tablo. Sur la tablo – mia libro. Do jen io kvazaŭ la vojo al la libro. Aŭ la vojo de la libro. Ne – al la libro. Ĉar la ŝtuparo al la interetaĝo troviĝas ĉe alia fino de la vico ol la tablo ....... Venas al mi iu ulo entuziasmigita. Li diras, ke li estas aktoro kaj malsignoj bonege sursceniĝus, perfekte, li jam vidas la tutan scenejon, aŭdas tiujn tekstojn svarmantajn en la kapo de frustrita kondukisto ...... Mi ne diris: ne. Mi diris: ni vidos. Verkante tiun ĉi libron mi tute ne pensis pri frustrita kondukisto. Nu, iu frustrita kondukisto tutcerte ne estontis la ĉefa temo – povus nur vagumi ie fone. Mia verkaĵo apartenontis al senfina kolekto de disertacioj pri supereco de vortoj kontraŭ bildoj kaj inverse.
Poste mi rememoris, ke en unu el miaj fruaj libroj mi printis la noton en kiu mi malpermesis scenigi aŭ filmigi iun ajn el miaj libroj kaj mi argumentis jene: "ho, homoj pretas scenigi eĉ regulojn de vojtrafiko" ...... Nu kaj kion mi faru nun? Atendu pacience. Atente observu kiel semiologio transformiĝas en dramon.

Septembro 2008

Kielce. La Biblioteko Publika. Tute nova konstruaĵo aŭ pli precize: tute renovigita kaj transformita malnova mezlernejo. Tre granda kaj tre malplena ejo – nun uzata kiel artgalerio kaj baldaŭ uzota kiel magazeno, simple la librejo. Ene mi konstruas la ĉambron – negrandan, tian ke oni povu eksidi tie komforte en la fotelo aŭ ĉe la tablo, prenu iun libron el la breto kaj legu ĝin trankvile kaj senĝene. Mi faras la vandojn el duone travidebla blanka teksaĵo. Mi tranĉis ĝin kvadrate (90x90cm) kaj sur ĉiu kvadrato mi skribis per blanka krajono unu literon. Ili komponiĝas en la frazon kiun oni povas legi ĉirkaŭirante la ĉambron:

Kvardek ses literoj, sep spacetoj kaj du kvadratoj mankantaj por la enirejo. Ne povas esti pli da kvadratoj ĉar loko ne sufiĉas. Nu, bone. Nenio pli estas bezonata. Kion plu mi verkontus? ...... Mi volis verki unu frazon pli. Tre longan frazon. Sur la planko. Tuj apud la vando. Ĝi kurontus ĉirkaŭ la tuta ĉambro kaj rakontontus ion pri la senmakula, sensigna, malplena vando. Aŭ pri la plej grava momento en la longega kaj kompleksega kaj sinuoplena proceso de librokreado, kiam tio kio plenigas mian menson devas eliĝi kaj aperi iele sur la paperfolio. Aŭ sur iu alia folio ..... Sed mi ne verkis ĝin. Pro diversaj kialoj. Eble bone. Ĉar tiu momento vere ne estas la plej grava. Ĝi estas same grava kiel ĉiuj aliaj momentoj. Nu, eble la plej nekaptebla. Samkiel dormiĝado.

Post la malfermo venis al mi iu laboristo, kiu iom helpis min munti mian blankvandan ĉambron kaj li diris: Mi vere admiras vin – fari tiaĵojn en tiajn tempojn.... (Kompreneble li pensis pri miaj libroj, ne pri la ekspozicio mem.) Li povus ankaŭ aldoni: kaj en tia lando – sed li tion ne aldonis. Do, mi povus respondi: Ne estas tiel malbone – ja mi povus vivi en pli malbonaj tempoj kaj lando. Tamen mi diris nenion. Ni foriris. Ni lasis malplenon en la ĉambrego. Ĝi flustru kaj briletu silente tie.

>>>

Januaro 2008

Gdynia. „La dua revolucio de libro”. La konferenco. Kial "revolucio" kaj kial "la dua"? Mi ne scias. Tamen oni ne devas emociiĝi. Titoloj kaj nomoj estas kutime bizaraj. Mia prelego ankaŭ havis bizaran titolon. Tre bizaran. SIGNO TEKSTIGITA. TEKSTO SIGNIGITA. Mi volis rakonti pri rilatoj inter teksto kaj signo. Mi volis ankaŭ prezenti mian novan libron – Malsignoj vojaj. Kompreneble, mi rakontis ne pri tio pri kio mi volis rakonti, kvankam mi havis precizan planon kaj ĉion bone preparis. Verŝajne mi miksis la signojn kaj mi turnis ne tien kien mi devus turni. Tio ankaŭ ne estas bizara. Kutime mi rakontas pri io alia ol mi volas rakonti. Probable mi devus teni la buŝaĉon malfermitan. Probable mi devus nur montri sur granda ekrano malantaŭe tutan libron popaĝe. Nu, probable estus eĉ pli bone se mi musklaku tra Emeryk – eble la hiperteksto montriĝus multe pli revolucia ol la signoteksto. Sed tion mi ne faris. Mi legontis multege entrajne, sed mi nur multege dormetis. La ventego povis puŝi min en la maron, sed tion ne faris. Do eble la vojaĝo al Gdynia ne estis tute malsukcesa. Mi iomete progresigis Liberlandion. Tamen la plej grava estis la ilumino. Mi alportis tie dek lignajn lamenojn preskaŭ du metrojn longaj por pendigi sur ili malsignojn (formato A2) kaj tiele transformi la prelegejon en kvazaŭ-vojon. Kaj poste mi ne sciis kion fari. Mi iris laŭlonge la strato kaj sentis min kvazaŭ primitiva ĉasisto sekvanta iun beston kaj tenanta enmane lancon. La ventego muĝegis, la pluvo vipis. Malespero kaj furiozo. Neatendite ideo fulmis en mia kapo: ne lancon mi tenas enmane sed flankojn de skatoloj por miaj libroj! Jam kvin jarojn mi eltranĉas nerekte kaj aĉe la edrojn – turmentiĝas, malesperas, furiozas – kaj ja mi povas aĉeti diversajn lamenojn – pli stretajn kaj malpli stretajn – ebenajn kaj rektajn - - - - - - - Mi bezonis kvin jarojn kaj kvincent kilometrojn por iluminiĝi! Jen vere revolucia ideo! Jen la sekva revolucio de miaj libroj!

Decembro 2007

Du monatojn kelkdek libroj de mi mem faritaj estos montrataj en la vitrokestoj en la ĉefa koridoro de Nacia Biblioteko en Varsovio: fermitaj, malfermitaj, malfalditaj, disetenditaj, sternitaj, malsternitaj... Ĉu povas esti iu pli bona loko por libroj? Jes. Kompreneble. Manoj de leganto.

Septembro/Novembro 2007

Nu, okazis tio kio estis okazonta, ĉar nenio alia povus ja okazi kaj atendi ion alian estus treega naiveco. Kiam printempe 2005 Fino de la mondo laŭ Emeryk estis publikigita kompaktdiske mi cerbumis sur kia breto oni metis ĝin en librovendejoj. En neniu librovendejo ĉi tie troviĝis la breto por noveloj hipertekstaj, ĉar neniu antaŭe verkis kaj publikigs la tiaj en Pollando. Kaj nun oni sciigis min plenkontente. Lastatempe aperis en librovendejoj la breto por aŭdiolibroj. Kaj jen ĝuste tie mi trovis Emerikon, surprizita ege kvankam mi tute ne rajtis surpriziĝi. Kompreneble, ne en ĉiuj librovendejoj, nur en kelkaj, ĉar en la plimulto ĝi ne troveblas. En la plej granda librovendejo reta ĝi ankaŭ estas inter aŭdiolibroj. Do, uloj serĉantaj hipertekstojn havas preskaŭ neniujn ŝancojn trovi ĝin. Tamen ni ne devas pro tio ĉagreniĝi – preskaŭ neniuj uloj serĉas hipertekstojn. Tial ekde nun tuta Emeryk troveblas en Liberatorio.

La 20-an de Julio 2007

Miaj amikoj estis legantaj laŭte miajn librojn en la BWA artejo en Kielce. Nokte. Skribante la veron mi ne devus akcepti la proponon, ĉar estas malpermesite legi laŭte ĉiujn miajn librojn. Pro kialoj klaregaj kaj tute ne bezonantaj eksplikojn. Tamen mi diris jes, ĉar mi ekpensis, ke tio estos bona ŝanco montri, ke ili estas antaŭ ĉio por legado, legeblej kaj legindaj, kvankam sendube alie ol laŭte. Multaj homoj estas konvinkitaj, ke oni povas nur rigardi kaj trafoliumi ilin, ĉar oni povas legi ilin neniele.

Majo 2007

Mi ŝanĝis LIBRO2N. Mi transformis leporelojn en kodeksojn. Nun la libro estos pli facile uzebla. Mia amiko kiu ricevis la ekzempleron leporelan informis min, ke li sukcesis malfermi kaj malfaldi ĝin. Li tamen menciis nenion pri tio, ĉu li sukcesis faldi ĝin kaj fermi. Sendube li sukcesos. Li vere amas librojn, do li tralegos ĝin atentemege kaj same atenteme faldos kaj fermos ĝis poste.

La 7-an de Majo 2007

Renkonto en la Urba Biblioteko en Krosno. Mi ĉe unu flanko de la barikado – kelkdek lernantoj dekkelkjaraj ĉe l'alia. La barikado farita el libroj. El liberaturo kaj hiperteksto. Mi rakontas pri io kion ili tute ne konas kaj pro tio mi ne plendas. Kie kaj kiele ili ja povus tion ekkoni? Pli malfacila estas tio, ke mi rakontas pri io kion ili tute ne volas ekkoni. Ili tute tion ne bezonas. Mi povas nur esperi ke post iom jaroj iu el ili neatendite, tute teruriĝinta, ekvolos trovi la respondon al vere truka demando: ĉu oni povas priskribi aĵojn akutaj kaj angulecaj pere de rondaj literoj?

La 25-an de Majo 2007

Edinburgh World Heritage. 5 Charlotte Square. Duhora prezentado de Liberatorio. Tre bonaj respondoj kaj reagoj, eĉ entuziasmaj. Tiel entuziasmaj, ke probable neniu ekpensos, ke oni povos fari ion plu kaj pli. Ekzemple reeldoni la Sienkiewicz Strato (l'antaŭan tagon The Demarco European Art Foundation aĉetis la lastan ekzempleron). Aŭ multobligi tute nemirakle iun alian mian libron. Kaj mi daŭre ne havas sufiĉe da kuraĝon demandi kaj peti. Tamen la situacio estas multe pli bona ol, ekzemple, manko de eztuziasmo aŭ laŭdetado pro ĝentileco aŭ malatento kun malaprobo kaj abomeno.
Verŝajne libroj vivas sian propran vivon. Se jes tiam ili devus mem zorgi siajn negocojn kaj interesojn. Povas tamen okazi, ke ili ankaŭ ne ŝatas puŝi sin antaŭen. Kio tiam?

Aprilo 2007

Bristol Artist's Book Event. Verdire (ververke aŭ verskribe) mi ne devus esti tie – miaj libroj ja ne estas libroj de artisto. Miaj libroj estas libroj de verkisto. Tamen ĝis nun mi aŭdis nenion pri iu evento rilata al libroj de verkistoj, kio povas ŝajni stranga ĉar libroj de verkistoj ne estas tiom malmultaj. Tamen mia ĉeesto tie ne estis tute senkaŭza, sensenca kaj sencela – ja mi ankaŭ estas iomete artisto ĉar de tempo al tempo mi ion desegnas. Mi povus tutkaŭze kaj plensukcese partopreni iun eventon rilatan al libroj de muzikistoj. Bedaŭrinde tiaj eventoj estas eĉ pli maloftaj ol eventoj rilataj al libroj de verkistoj... Estas granda plezuro renkonti konatulojn kaj amikojn kiujn mi ne vidis kelkajn jarojn. Tre plezure. Interese, ĉu libroj ankaŭ havas tiajn konatulojn kaj amikojn? Estas plezure ekvidi kaj ekkoni novan lokon – neniam antaŭe mi vizitis Bristolon. Interese, ĉu la libroj ankaŭ trovas tion plezura kaj agrabla. Interese, ĉu ili vidas tion kion mi vidas kaj rigardas, ĉu miaj okuloj estas iliaj okuloj – ne nepre povas esti tiele kiele povus ŝajni.

Januaro 2007

Mi prenis hejmen librojn el la artgalerio Białko kaj el la vendejo Ha!Art. Ili staris, kuŝis, atendis tie sufiĉe longe. Kio okazontis je ili tie, plej probable jam okazis. Kiu rigardontis ilin, jam ilin rigardis. Kiu trafoliumontis ilin, jam trafoliumis. Kaj kiu aĉetontis iun el ili, jam aĉetis. Plej probable. Ĉiam restos iomete da malcerteco, ke eble ĝuste la sekvan tagon alvenis iu kiu volis aĉeti ĉiujn librojn. Nu, se iu tiel kuraĝa vere aperis tie, li aŭ ŝi estus ankaŭ sufiĉe aŭdaca por min kontakti. Tamen nenio tia okazis. Do nun la libroj vojaĝos iom. Kaj ripozos hejme.

La 27-an de Oktobro 2006

Mi estas en la galerio de arto novtempa. Tio estu la komenco de kolekto prezentanta verkojn de diversaj artistoj vivantaj en tiu ĉi regiono. Inter multaj bildoj pendantaj survande mi vidas du miajn librojn. Ili estas malliberigitaj en vitroŝranketoj. Same bone ili povus pendi survande en iu muzeo de Naturo inter diversaj papilioj kaj aliaj bizaraj estaĵoj flugantaj. Eble estus eĉ pli bone... La vitroŝranketoj estis faritaj precipe por miaj libroj kaj estas ĝustaj, puraj kaj belaj - la libroj aspektas bele. Tamen tia sorto ŝajnas la plej malbona por iu libro.

La 14an de Oktobro 2006

Mi rakontas pri mia Traktato paĝeografia je la internacia konferenco pri sensenco (a ŭ malsenco) [IALS IV Conference / In Search of (Non)Sense / Instituto de Angla Filologio je Universitato Jagielonia en Krakovo]. Kiel kutime rakontado pograde transformiĝas en montradon, en libroprezentadon. Povus ŝajni ke mia ĉeesto inter filologiistoj, teoriistoj, scienculoj kaj literaturistoj estas sensenca (aŭ malsenca) – ja ni troviĝas ĉe aliaj flankoj de barikado. Povus sed ne devus – ja tiu ĉi barikado estas konstruita je libroj kiujn mi (mal)verkas kaj ili (mal)legas.

Septembro 2006

Malpriskribaĵo de la mondo darigita...
Post kelkaj jaroj denove en la Muzeo de Libro Arta en Łódź. La ekspozicio-legejo. Klara kaj preciza, sen iuj nenecesaj elementoj. Kaj mi sukcesis kompletigi la novan libron: LIBRO2N. Preskaŭ kompletigis - la disko kun fotoj ja ne estis preta, sed mi dubas, ke iu ajn el la vizitantoj estu tiel esplorema. Nu, por malgvidi l'atenton de vizitanto mi pendigis survande printaĵoj montrantaj kiel la gamadelto norblina estis kreita.

La 14-an de Septembro, 2006

Mi montras miajn librojn en La Biblioteko en Płock. Mi parolas kaj rakontas preskaŭ du horojn. Mia buŝaĉo ne volas fermiĝi. Mi promesas kaj promesas, ke mi jam neniam plu rakontos, ĉar vere jam naŭzas min daŭra klarigado kaj eksplikado kial mi faras tiajn librojn kaj kial ili estas tiom malmultaj kaj poste mi parolaĉas kiel streĉita ludilo. Kelkaj homoj aĉetas Finon de la mondo laŭ Emeryk. Ili intencas vagadi tra senvojo de hiperteksto. Eble sufiĉos nur intencoj. Ili ne aspektas kiel homoj kiuj facile povus anstataŭigi brueton de turnataj folioj per sonoj musklakaj. Tamen l'aspekto povas erarigi kaj konfuzi. Ili povus ja esti riskuloj kaj foluloj travestiĝintaj je ordinaraj civitanoj.

Somero 2006

Libra antikvaĵejo de Andrzej Metzger en Kielce. La vitrino. Montrofenestro. Manuskriptoj. Notoj. Skribaĵoj. Kajeroj. Tajpaĵoj. Malnovaj tajpiloj. Mia unua printilo nadla. Mia unua printilo inka... La provo montri la procezon de librofarado. Aŭ nur skrapon de tia procezo. Ja mi ne povis malŝraŭbi la kapon... Ankaŭ la provo montri rilatojn inter teknologio kaj fina formo de verko... Jes. Nur provoj. Apenaŭ montrado de problemo. Kurteno iomete puŝita flanken... Kaj ankoraŭ bretoj kun miaj libroj. Kaj ankoraŭ la tekstoj (mal)klarigantaj. Kaj ankoraŭ la desegnaĵoj – ie fone, ie funde. La vitrino ne estas granda. Tamen surprize profunda. Reale kaj metafore.

- - - - - - - - -